روغن لیمو برای کبد چرب

خواص روغن لیمو برای کبد چرب

1- کاهش تجمع چربی در کبد

مطالعات حیوانی نشان می دهند d-لیمونن از دو جهت مهم بر روند چربی سازی کبد اثر می گذارد:

از طرفی سرعت تولید چربی را کم می کند و از طرف دیگر توانایی سلول های کبدی برای سوزاندن چربی را افزایش میدهد.

در مرحله نخست این ترکیب با کاهش فعالیت ژن های چربی ساز مانند SREBP1 و FASN میزان تولید اسیدهای چرب جدید را پایین می آورد. ¹

هم زمان d-لیمونن باعث فعال شدن گیرنده PPAR-α میشود؛ این گیرنده به میتوکوندری که مرکز تولید انرژی سلول است، فرمان می دهد تا سوزاندن اسیدهای چرب را افزایش دهد.

نتیجه این اقدامات همزمان، کاهش تری گلیسرید کبد و کم شدن تجمع قطرات چربی در سلول های کبدی است.

در گام بعد d-لیمونن به پاکسازی محیط سلول کمک میکند.

این کار را با کاهش مولکول های آسیب زننده ناشی از استرس اکسیداتیو مانند مالون دی آلدهید MDA و تقویت سیستم های دفاعی آنتی اکسیدانی بدن مانند SOD و GSH انجام می دهد. ²

بعد از طی کردن مراحل گفته شده محیطی کم التهاب تر و پایدارتر برای سلول های کبدی ایجاد میشود.

این شرایط باعث میشود روند پیشرفت تجمع چربی در کبد چه به صورت قطرات ریز (میکروزومی) و چه قطرات درشت (ماکروزومی) کندتر شود.

آزمایش های انجام شده با رنگ آمیزی Oil Red O، که یک روش مخصوص برای سنجش میزان چربی در سلول ها است، کاهش چربی در سلول های کبدی را به وضوح نشان دادند. ³

با این حال نتایج همه مطالعات یکسان نیستند.

برخی داده ها نشان میدهند اگر دوز مصرفی بالا باشد یا فعالیت آنزیم های کبدی CYP450 بیش از حد تحریک شود، d-لیمونن می تواند مسیری معکوس را طی کند.

یعنی به جای محافظت باعث افزایش چربی کبد، آسیب سلولی ناشی از تجمع آب (دژنراسیون هیدروپیک) و حتی مرگ سلولی یا نکروز شود.

به همین دلیل اثرگذاری آن کاملا به دوز، وضعیت سلامت اولیه کبد و مسیرهای متابولیکی فعال شده بستگی دارد و نمیتوان آن را بدون درنظرگرفتن این موارد ایمن دانست.

2- آنتی اکسیدان و ضدالتهاب

روغن لیمو دارای چند ترکیب مونوترپنی مانند d-لیمونن، γ ترپینن و β پینن است.

مطالعات آزمایشگاهی که در محیط کشت مستقیما روی سلول های کبدی انجام شده اند، نشان می دهند این ترکیبات میتوانند چند مسیر اصلی را در این سلول ها فعال کنند.

d-لیمونن مسیر دفاعی Nrf2/HO-1 را تقویت میکند.

این کار قدرت سلول را برای خنثی سازی رادیکال های آزاد که مولکول های آسیب رسان هستند، افزایش می دهد.

در این میان γترپینن نقش مهمی در کاهش واکنش های زنجیره ای اکسیداسیون لیپید یا همان تخریب چربی ها دارد. ⁴

این ترکیب سرعت تشکیل فرآورده های آسیب زا را در کبد کم می کند.

همچنین β پینن با مهار کردن بخشی از مسیر NF-κB که یک مسیر اصلی ایجاد التهاب است، به کاهش سطح مواد التهابی مانند TNF-α، IL-6 و IL-1 β کمک میکند.

نتیجه نهایی این اثرات، کاهش التهاب در سطح سلول و پایداری بیشتر غشای سلول های اصلی کبد یا همان هپاتوسیت ها است. ⁵

از آنجایی که استرس اکسیداتیو و التهاب مزمن دو محرک اصلی برای پیشرفت بیماری کبد چرب به حساب می آیند، میتوانند زمینه ای برای نقش کمک درمانی روغن لیمو فراهم کنند.

با این وجود باید تاکید کرد که شدت و پایداری این اثرات در بدن انسان هنوز به طور قطعی مشخص نشده است و این نتایج فقط در سطح آزمایشگاهی بوده اند.

3- تاثیر بر مقاومت انسولینی و متابولیسم

در برخی مدل های حیوانی d-لیمونن به کاهش قند خون ناشتا و بهبود شاخص مقاومت انسولین کمک کرده و سه فرایند مهم متابولیکی را هم زمان تحت تاثیر قرار میدهد.

درک این پروسه برای فهمیدن ادعاهای مطرح شده درباره روغن لیمو، نقش بسزایی دارد.

اولین فرایند، افزایش حساسیت سلول ها به انسولین است.

این ترکیب به گیرنده های انسولین در سلول های کبد و بافت چربی کمک میکند تا بهتر عمل کنند.

که نتیجه آن ورود آسان تر قند یا گلوکز به سلول ها است، این امر به کاهش فشار روی پانکراس و کبد کمک می کند.

فرایند دوم کاهش التهاب متابولیک است.

d-لیمونن با مهار کردن مسیر NF-κB، مقدار مواد التهابی مانند TNF-α را در بدن کم میکند. ⁶

از آنجایی که التهاب متابولیک یکی از دلایل اصلی اختلال در پاسخ بدن به انسولین است، کاهش آن نقش مستقیمی در بهبود مقاومت انسولینی دارد.

فرایند سوم کاهش بار چربی ورودی به کبد است.

در مدل های حیوانی که رژیم غذایی پرچرب داشتند d-لیمونن از تجمع بیش ازحد چربی در سلول های چربی یا آدیپوسیت های سفید و قهوه ای جلوگیری کرد. ⁷

وقتی سلول های چربی کمتر اشباع شوند، اسیدهای چرب کمتری را به جریان خون آزاد می کنند و در نتیجه کبد برای پردازش چربی ها تحت فشار کمتری قرار میگیرد.

مجموع سه موردی که بررسی شد به این معناست: روغن لیمو برای کبد چرب، شاید بتواند به شکل غیرمستقیم بخشی از فشار ناشی از چاقی و مقاومت انسولینی را کم کند.

4- موثر در مسیرهای سم زدایی کبد

یکی از ادعاهای رایج درباره روغن لیمو، نقش آن در سم زدایی یا دتاکس است؛ اما در واقعیت این فرایند پیچیده بیوشیمیایی بیشتر به عملکرد آنزیم های فاز I و فاز II کبد بستگی دارد.

d-لیمونن می تواند برخی آنزیم های فاز I از خانواده CYP450 مانند CYP2B1، CYP2C و CYP3A4 را افزایش دهد.

این آنزیم ها مرحله نخست سم زدایی را با تبدیل مواد چربی دوست به ترکیبات واکنش پذیر انجام میدهند. ⁸

نکته مهم این است که اگر این مرحله بدون تعادل کافی پیش برود، میتواند مقدار متابولیت های فعال و آسیب زا را در کبد بالا ببرد.

همچنین ممکن است d-لیمونن، سیستم های فاز II مانند UGT و GST را نیز تقویت کند.

این آنزیم ها مسئول اتصال مولکول هایی مانند گلوکورونید یا گلوتاتیون به متابولیت های واکنش پذیر هستند تا آن ها را بی خطر کرده و امکان دفعشان از بدن را فراهم کنند.

بنابراین اثر سم زدایی روغن لیمو تنها زمانی مفید است که فعالیت آنزیم های فاز I و فاز II در تعادل کامل باشند.

در غیر این صورت برای مثال در دوزهای بالا، داشتن کبد ضعیف یا تحریک بیش از حد آنزیم های CYP، خطر تجمع ترکیبات واکنش پذیر و افزایش استرس اکسیداتیو وجود دارد.

به همین دلیل هرگونه استفاده درمان محور از روغن لیمو برای کبد چرب باید با احتیاط و درک دقیق این موارد انجام شود.

در صورتی که علاقه مند به آشنایی با خواص روغن لیمو بر خواب، خلق وخو، تمرکز و… نیز هستید به مقاله “خواص روغن لیمو” مراجعه کنید.

تفاوت آبلیمو و روغن لیمو برای کبد چرب

برای پاسخ به این سوال که آبلیمو برای کبد چرب مفیدتر است یا روغن لیمو برای کبد چرب؟ نیازمند درک تفاوت عملکرد غذایی در برابر عملکرد شبه دارویی هستیم.

روغن لیمو و آب لیمو دو ماده ی متفاوت از نظر ماهیت، ترکیبات شیمیایی و پیامدهای زیستی هستند و قابلیت جایگزینی با یکدیگر را ندارند.

آبلیمو که حاوی اسید سیتریک، ویتامین C و مقدار محدودی از ریزمغذی هاست خاصیت آنتی اکسیدانی داشته را می توان بعنوان یک انتخاب غذایی سالم در چارچوب رژیم غذایی سالم تعریف کرد.

اگر چنانچه آبلیمو نقشی در مدیریت کبد چرب داشته باشد، بیشتر از مسیرهای غیرمستقیم تغذیه ای است. به عنوان مثال:

• تأمین ترکیبات آنتی اکسیدانی محلول در آب
•  کمک به کاهش کالری دریافتی (جایگزینی با نوشیدنی های شیرین)

اما روغن لیمو که عصاره ای فرار و معطر از پوست لیمو است، اصلا ویتامین C ندارد و اثراتش به مونوترپن های چربی دوست یا به اصطلاح لیپوفیلیک آن بستگی دارد.

مهم ترین ترکیبات فعال آن عبارتند از: d-لیمونن که بین ۶۰ تا ۷۰ درصد روغن را تشکیل می دهد، عامل اصلی بو و تنظیم کننده مسیرهای آنتی اکسیدانی مانند Nrf2/HO-1 و متابولیکی مانند PPAR-α است. ⁹

GC-MS analysis revealed that limonene (60.7%), β-pinene (12.6%), and γ-terpinene (10.3%) are common constituents of CLEO

ترجمه: تحلیل GC-MS نشان داد که لیمونن (۶۰٫۷٪)، β-پینن (۱۲٫۶٪) و γ-ترپینن (۱۰٫۳٪) از اجزای رایج روغن اسانسی لیمو هستند. (mdpi)

اثر شبه دارویی که روغن لیمو از خود نشان میدهد نیز نتیجه عملکرد تیمی و خواص این مولکول ها است.

طرز استفاده روغن لیمو برای کبد چرب

1- مصرف خوراکی روغن لیمو

روغن اسانسی لیمو عصاره ای بسیار غلیظ و سرشار از مونوترپن های چربی دوست نظیر d-لیمونن، β-پینن و سیترال است.

در روغن لیمو تهیه شده به روش پرس سرد، علاوه بر ترکیبات نام برده ترکیبی مانند فوروکومارین نیز به آن افزوده می شود.

شناخت این مولکول ها به ما کمک میکند تا قدرت شیمیایی بالای این عصاره را بهتر درک کنیم.

مصرف خوراکی این روغن بلافاصله آنزیم های کبدی خانواده CYP450 را فعال می کند.

اگر سیستم های سم زدایی کبد (مانند UGT و GST) نتوانند متابولیت های حاصل را کنترل کنند، بافت کبد دچار التهاب و آسیب اکسیداتیو می شود که تهدیدی جدی برای سلامتی است.

مطالعات نشان داده اند که دوزهای بالای d-لیمونن می تواند به کبد چرب و حتی مرگ بافت کبدی یا همان نکروز منجر شود.

علاوه بر این روغن لیمو با تغییر عملکرد آنزیم ها، اثر داروهای مهمی مثل بنزودیازپین ها و داروهای ضدافسردگی را مختل می کند؛ بنابراین در اکثر موارد متخصصان مصرف خوراکی آن را ایمن نمی دانند.

توصیه اکید ما این است قبل از اقدام به مصرف خوراکی حتما با پزشک متخصص مشورت کنید. 

2- مصرف موضعی روی شکم یا ناف

اگر بر این باور هستید که ماساژ شکمی روغن لیمو برای کبد چرب مناسب است، پاسخ صریح ما خیر است.

جذب پوستی d-لیمونن بسیار کم و محدود است و مقدار اندکی که از راه پوست وارد بدن می شود هرگز به حدی نمیرسد که وارد گردش خون سیستمیک شده و خود را به کبد برساند.

به همین دلیل سرعت و میزان نفوذ آن، به قدری پایین است که نمی تواند مسیرهای داخلی مهمی مثل PPAR-α، SREBP1 یا NF-κB را تحت تاثیر قرار دهد.

با این حال مصرف موضعی اثراتی سطحی مانند کاهش التهاب سطحی پوست، افزایش جزئی جریان لنف و در مواردی کاهش احساس نفخ یا سفتی عضلات شکم را شامل میشود.